قوتُ الجسادِ الطَّعامُ وَ قوتُ الرواحِ الطعامُ؛
پرتقال (به دری: مالته) میوهای از خانواده مرکبات میباشد. درخت آن همیشه سبز است و ارتفاع آن تا ۱۰ متر هم میرسد.
ریشه پرتقال از جنوب شرقی آسیا (چین و هند) میباشد و یک میوه پیوندی است که در دوران باستان احتمالا با پیوند نارنگی و پومیلو پرورش داده شد. نوع ایرانی Persian Orange که ایتالیاییها از قرن ۱۱ میلادی کشت آن را در جنوب اروپا رایج کردند تلخ بود و جای خود را از قرن ۱۵ میلادی به نوع شیرین تر داد که تاجران کشور پرتغال از هندوستان وارد و کشت کردند. برای همین هم در بسیاری از زبانهای دنیا (یونانی، ترکی، ایرانی، عربی، بلغاری، گرجی و زبان جنوب ایتالیا) امروزه هنوز لغت میوه پرتقال با کشور پرتغال تشابه اسمی دارد. البته ریشه لغت انگلیسی (Orange) از نارنگ (سانسکریت) آمده و همریشه واژه نارنج (فارسی) وواژههای مشابه در بسیاری از زبانهای دیگر از جمله ارمنی، اسپانیایی، و عربی میباشد. در بعضی زبانها هم (نظیر هلندی و آلمانی) آن را سیب چینی (بواسطه مبداء این میوه) میخوانند.
معروفترین گونه اصلاح شده پرتقال در دنیا تامسون ناول میباشد. بیروت، پایتخت لبنان نیز یکی از معروفترین مکانهای پرورش آن درجهان میباشد که پرتغال بیروتی آن نیز معروف است.
پرتقال سرشار از ویتامین ث است. پرتقال درخت کوچکی است دارای برگهای سبز و گلهای سفید پوست پرتقال نارنجی رنگ، کمی ناصاف و میوه آن بسته به انواع مختلف شیرین و ترش، زرد رنگ و یا قرمز میباشد. پرتقال یکی از قدیمیترین میوههایی است که بشر از آن استفاده می کردهاست و در حدود ۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح کنفوسیوس از آن نام بردهاست. در حال حاضر بیشتر از ۲۰۰ نوع پرتقال در آمریکا کشت میشود. پرتقال اولیه، کوچک، تلخ و پر از هسته بودهاست که در اثر تربیت مهندسی ژنتیکی و همچنین انتخاب نوع بهتر و کود کافی درشت تر و شیرین تر شدهاست. پرتقال ابتدا از چین به هندوستان برده شده و سپس آنجا به نقاط دیگر دنیا راه یافت.
پرتقال یکی از غنیترین منابع ویتامین C میباشد. البته باید دقت کرد که ویتامین C در اثر سرما و گرمای زیاد از بین میرود. اسانسی که از گلهای پرتقال گرفته میشود بنام روغن نرولی Neroli Oil معروف است که دارای بوئی بسیار مطبوع بوده و خیلی گران است و در عطر سازی از آن استفاده میشود.
تخریب كلسترول: مطالعه بر روی جوامع سراسر دنیا نشان داده است كه رژیم های غذایی سرشار از ویتامین C، به حفاظت در برابر بیماری های قلبی كمك می كند. این ویتامین از LDL در برابر تخریب اكسیداتیو توسط رادیكال های آزاد حفاظت می كند. LDL تخریب شده سبب انسداد شریان ها و ابتلا به بیماری های قلبی می گردد.
كمبود ویتامین C: مقدار توصیه شده دریافت روزانه «ویتامین C»، برای خانم ها 75 میلی گرم و برای آقایان 90 میلی گرم است.
متخصصان تغذیه كه توصیه به دریافت «مطلوب تغذیه ای» دارند، دریافت 400 میلی گرم برای افراد بین 25 تا 50 سال و 800 میلی گرم برای افراد بالای 50 سال را دارند. پرتقال و آب آن نقش مفیدی در تأمین این نیازمندی های روزانه «ویتامین C» ایفا می كنند.
سرماخوردگی: دریافت كافی «ویتامین C» به كاهش شدت علایم سرماخوردگی و طول مدت آن كمك می كند.
سرطان: پرتقال و آب آن سرشار از ماده مغذی گیاهی هسپریتین (hesperitin) هستند. در تحقیقات آزمایشگاهی، عصاره هیسپریتین سبب مهار رشد سلول های سرطانی سینه و تشكیل تومور شده است. هسپریدین (یكی از انواع هسپریتین) به پیشگیری از بروز سرطان حفره دهانی كمك می كند. پوست پرتقال دارای مواد مغذی گیاهی به نام نوبیلتین و تنجرتین است كه سبب متوقف كردن حملات سلول های سرطانی می شود. آب پرتقال سرشار از ماده مغذی گیاهی لیمونوئید است كه آن هم دارای خواص ضد سرطانی می باشد.
همچنین تحقیقات نشان داده است افرادی كه به طور منظم از مركبات استفاده می كنند، تا 60 درصد كمتر به سرطان معده مبتلا می شوند. احتمالا «ویتامین C» در مركبات سبب مهار تشكیل مواد سرطان زا در معده می شود. در یك تحقیق به منظور مقایسه میزان ابتلا به سرطان در اشخاصی كه خیلی فراوان پرتقال می خورند با اشخاصی كه خیلی كم مصرف می كنند، مشخص شده است كه خطر ابتلا به سرطان نای در افراد گروه اول 50 درصد كمتر از افراد گروه دوم است.
«ویتامین C» به پیشگیری از گاستریت (نوعی التهاب لایه های پوششی دیواره معده) كه خود عاملی برای تشكیل سلول های سرطانی در معده است، كمك می كند.
فیبر مركبات از نوع نامحلول است، بنابراین به افزایش حجم مدفوع و سرعت بخشیدن به حركت آن در دستگاه گوارش كمك می كند. به این ترتیب یكی از روش های پیشگیری از ابتلا به سرطان روده بزرگ، مصرف منظم و فراوان انواع مركبات است.
بسته نشدن لوله عصبی در جنین: پرتقال دارای فولات است كه به همراه قرص های اسید فولیك به پیشگیری از بروز اسپینا بیفیدا (بسته نشدن لوله عصبی) در جنین كمك می كند. لذا به مادران باردار مصرف منابع اسیدفولیك از جمله پرتقال توصیه می شود.
آب مروارید: عدسی های چشم انسان به طور طبیعی حاوی مقادیر بالایی از «ویتامین C» می باشد. افرادی كه كمتر از 125 میلی گرم «ویتامین C» در روز مصرف می كنند، 4 برابر بیشتر با خطر ابتلا به آب مروارید، در مقایسه با افرادی كه بیش از 500 میلی گرم در روز مصرف دارند، مواجه می باشند. بنابراین مصرف مركبات به حفاظت از عدسی ها در برابر آب مروارید كمك می كند.
كم خونی: «ویتامین C» به افزایش جذب آهن در رژیم غذایی كمك می كند. خصوصاً در افراد گیاهخوار افزایش مصرف غذاهای غنی از «ویتامین C» از قبیل مركبات، برای كاهش خطر ابتلا به كمبود آهن كه سبب كم خونی می شود، ضروری است.
پرتقال به طور خاص به دلیل دارا بودن فولات برای پیشگیری از كم خونی ناشی از كمبود اسید فولیك مفید می باشد.
سالومه آرمین
مورد خاصی ذکر نشده است.
بصورت پوست کنده یا آب گرفته قابل استفاد ه است.
نظرات کاربران